اطلاعیه ها

افسردگي در کودکان

تاریخ انتشار : 1396/1/15-- نویسنده: پروانه مجد-- موضوع: روانشناسی

ايا افسردگي در کودکان نيز ديده ميشود ؟ متاسفانه بلي و يخصوص در دوران ابتدايي علايم افسردگي در کودکان زياد مشاهده شده است. حتي مشاهدات نان از بروز افسردگي در سنين خيلي پايين هم دارند. پژوهشگران با دقت در نوزاداني كه به علت بيماري مجبور بودند در بيمارستان و به دور از والدينشان بخصوص مادر بستري شوند پي به علائمي بردند كه نشان ميداد اين نوزادان به افسردگي مبتلا شدهاند. تغيير در نگاه، ميزان خواب و خوراك و حتي گريه كردن اين نوزادان از جمله علائم افسردگي در آنها بود.

بسيار ضروري است که اين علايم زود شناسايي شده و مورد بررسي قرار گيرد. نكته مهم در افسردگي كودكان اين است كه چون ما افسردگي را در دوران شاد كودكي بعيد ميدانيم، گاهي به علائم و نشانههاي آن دقت كافي نداريم و آن نشانهها را به گونهاي اشتباه تعبير ميكنيم، مثلا كم حرفي و منزوي بودن كودكمان در جمع را نشانه خجالتي بودن او ميدانيم يا پرخاشگري و تحريكپذيري او را به تربيت غلط مرتبط ميسازيم، در حالي كه اين نشانهها ميتوانند از وجود افسردگي در فرزندمان خبر دهند.

 

علائم و نشانههاي افسردگي در کودکان عبارتند از

 

* تندمزاجي يا عصبانيت* ناراحتي و نااميدي مداوم* کنارهگرفتن از اجتماع* حساسيت بالا نسبت به طرد شدن* تغيير در اشتها (کاهش يا افزايش اشتها)* تغيير در ميزان خواب (پرخوابي يا کمخوابي)* فرياد کشيدن* خستگي و تحليل انرژي

 

* دردهاي جسماني مانند درد معده و سردرد که به درمان پاسخ نميدهند* کاهش عملکرد در محيط مدرسه، خانه و در جمع دوستان و در خلال بازيها* احساس گناه و بيارزش بودن* عدم تمرکز و اختلال در فکر کردن* فکر کردن مدام به مرگ يا خودکشي   .                                                                                                     

 

 

البته کودکان ممکن است علائم متفاوتي نسبت به هم نشان دهند، اما در اغلب موارد با کاهش علاقه به مدرسه، حاضر نشدن سر کلاس و تغيير قابل توجه در فعاليتهاي اجتماعي بروز ميکند. در مواردي هم بويژه در سنين 12 سال به بالا ممکن است به سمت مصرف موادمخدر و مشروبات الکلي کشيده شوند  . در کودکاني که در خانواده آنها سابقه خشونت، سوءمصرف موادمخدر و مشروبات الکلي يا سوءاستفاده جنسي وجود داشته، خطر خودکشي کودکان افسرده بيشتر به چشم ميخورد .                                                                                                                                

 

انواع افسردگي در کودکان و تفاوت آنها

افسردگي عمده.

شامل حداقل يک دوره از اين اختلال (که افسردگي باليني يا تک قطبي هم خوانده ميشود) که همراه است با حالت غمگيني پايدار و نشانههايي مانند افکار خودکشي، از دست دادن علاقه نسبت به فعاليتهايي که قبلاً خوشايند بودند، تغييرات عمده در وزن يا الگوي خواب،

و کنارهگيري اجتماعي. اين وضعيت ميتواند به ساير اختلالات رواني مانند اختلالات تغذيهاي نيز بيانجامد. کودکاني که افسردگي عمده را تجربه کرده باشند به احتمال زياد در آينده نيز دچار حملات افسردگي خواهند شد.

 

اختلال دو قطبي.

 اين اختلال که قبلاً بيماري شيدايي-افسردگي ناميده ميشد                                                    

مستلزم دورههاي متناوب تغيير شديد حال و وضع رواني (شيدايي و افسردگي) است. وضع بيمار در دورههاي افسردگي مشابه افسردگي عمده است. دورههاي شيدايي شامل نشانههايي چون نياز کمتر به خواب، تند حرف زدن، افکار رقابت جويانه و رفتار شتابزده و نسنجيده است.

 

نشانههاي اختلال دو قطبي در جوانان تا حدودي با بزرگسالان متفاوت است. براي مثال، کودکاني که در مرحله شيدايي هستند بيشتر از بزرگسالان زودرنج، تحريکپذير و داراي رفتارهاي تخريبي ميباشند. سرخوشي آنان نيز معمولاً کمتر از بزرگسالان است.

 

تشخيص اختلال دو قطبي در کودکان ميتواند بسيار مشکل باشد زيرا نشانهها و علائم آن ممکن است با اختلالات بيش قعالي اشتباه گرقته شود.

 

اختلال سازگاري.

نوعي حمله افسردگي که پس از يک تغيير عمده در زندگي مانند مرگ يک عزيز، و يا يک فاجعه عمده بروز ميکند. دوره سازگاري در کودکاني که دچار اين اختلال باشند، بيشتر از حدّ عادي مورد انتظار طول ميکشد يا اين که اين دوره با فعاليتهاي روزانه آنها تداخل پيدا ميکند.

 

چه کودکاني در معرض افسردگي هستند؟

 حدود 25 درصد کودکان آمريکايي از افسردگي رنج ميبرند. افسردگي در پسران زير ده سال بسيار شايع است. اما تا 16 سالگي، دختران بيشتر دچار افسردگي ميشوند. اختلال دوقطبي در نوجوانان شايعتر از کودکان است. با وجود اين، اختلال دوقطبي در کودکان نيز ميتواند شايع باشد.همچنين در کودکان مبتلا به اختلال تمرکزي و بيشفعالي، اختلال وسواس فکري ـ عملي و نيز اختلال رفتاري، ابتلا به افسردگي افزايش مييابد.

 

افسردگي در کودکان چگونه رخ ميدهد؟

 افسردگي در کودکان نيز مانند بزرگسالان بهدليل ترکيبي از عوامل مرتبط با سلامت بدني، اتفاقات زندگي، تاريخچه خانواده، محيط، عوامل ژنتيکي و نوسانات زيستي شيميايي ايجاد ميشود.افسردگي بک حالت گذرا نيست و معمولا بدون درمانهاي مناسب درمانپذير نيست

    اما امروز مهمترين دليل براي افسردگي كودكان رفتار والدين است، چرا كه بچهها در سنين پايين به والدين خود وابستهاند و رفتار والدين ميتواند در روحيه آنها بسيار تاثيرگذار باشد. رفتارهايي مانند تبعيض بين فرزندان، به رخ كشيدن نكات منفي كودك و ابراز نكردن صفات مثبت او و كلا رفتارهاي نسنجيده به طوري كه روحيه او را تضعيف كند و اعتماد به نفس او را كاهش دهد، ميتواند زمينهساز ابتلا به افسردگي در كودك باشد. غير از رفتار والدين با كودك، رفتار والدين با هم نيز ميتواند در بروز افسردگي نقش داشته باشد، مانند دعواهاي زناشويي مداوم و مقصر دانستن كودك در اختلافات خانوادگي، مطرح كردن مسائل اقتصادي در حضور كودك، آگاهي كودك از بيماري والدين بهطوري كه نگران از دست دادن والدينش شود و خود را در بيماري آنها مقصر بداند و در نهايت جدايي والدين                                        

 

برخي دلايل ساده مانند تعويض مدرسه يا مهدكودك، اسبابكشي و مهاجرت كه از نظر شما ممكن است متنوع و خوشحالكننده باشد، ميتواند كودك شما را افسرده كند چرا كه تغيير ناگهاني و بدون مقدمه و از دست دادن دوستان براي كودك ناراحتكننده است و اگر با او همراه نباشيد و به گفتگو با او نپردازيد، ممكن است برايش مشكلات روحي پيش بيايد

 

پيشگيري و درمان

پس از اينكه افسردگي در كودك شما تشخيص داده شد و همچنين دليل يا دلايل افسردگي او را نيز فهميديد، حال راحتتر ميتوانيد به درمان او بپردازيم. ايجاد يك فضاي صميمي و دوستانه در محيط خانوادگي، برآورده كردن نيازهاي او به اندازه مناسب، گفتگو با فرزند به نحوي كه خوب به حرفهايش گوش دهيد و به احساساتش احترام بگذاريد و گاهي تغيير فضايي كه باعث افسردگي كودك شده است و دقت در روابط بين فردي در خانواده مانند رابطه پدر و مادر با هم و با فرزندان ديگر، همه و همه ميتواند از راهكارهاي درمان افسردگي در كودك شما باشد و در عين حال رعايت تمام اين نكات ميتواند از بروز افسردگي نيز پيشگيري كند.

 

اما اگر علائم افسردگي در كودك شما ادامه يافت يا بهگونهاي بود كه به سلامت او ضربه ميزد، مانند كم خوابي يا كم اشتهايي و اگر ريشه افسردگي كودك شما ژنتيكي بود حتما از يك متخصص كمك بخواهيد و نگذاريد وضعيت كودكتان وخامت پيدا كند، چرا كه افسردگي ميتواند لطمههاي زيادي به فرزندتان بزند و هر چه سريعتر در صدد درمان آن بر آييد.

 

روشهاي درمان افسردگي در کودکان

درمان افسردگي در کودکان معمولاً شامل رواندرماني، دارو درماني يا ترکيبي از اين دو است. روان درماني غالباً در کمک به کودک براي نشان دادن علائم مربوط به افسردگي مفيد است. اين کار شامل جلسات روان درماني فردي و نيز خانوادگي است. درمان رفتار شناختي (  CBT ) در درمان افسردگي کودکان بسيار موثر است. به عنوان بخشي از اين روش درماني، به کودکان ياد داده ميشود که ديدهگاه سالمتر و مثبتتري نسبت به خود به دست آورند. کودکان از مزايايدرمان ميان فردي ( IPT ) نيز بهرهمند ميشوند. اين روش درمان بر رابطه کودک با ديگران تمرکز ميکند و تلاش ميکند مهارتهاي ميان فردي کودک را بهبود بخشد. روان درماني خانوادگي، نوعي درمان ميان فردي است که در برگيرنده کلّ خانواده است. اين روش به ويژه در هنگامي که استرسهاي خاص خانوادگي وجود داشته باشد، بسيار مفيد و ياريرسان است.

دارو درماني و استفاده از داروهاي ضدافسردگي غالباً به طور عمدهاي باعث رهايي از نشانههاي مربوط به افسردگي ميشوند. دارو درماني معمولاً در مواردي استفاده ميشود که روان درماني به تنهايي براي برطرف کردن نشانهها ناکام مي ماند و يا کودک داراي افسردگي مزمن يا عودکننده باشد. اين داروها به متعادل کردن سطح انتقال دهندههاي عصبي در مغز کمک ميکنند و معمولاً براي يک دوره حداقل 6 ماهه تا يک ساله تجويز ميگردند. درمان برخي کودکان ممکن است سالها به طول بيانجامد.

درباره نویسنده

سروش اربابی
سروش اربابی